Việc sử dụng cây che phủ (Cover crops) là một giải pháp nông nghiệp bền vững, giúp bảo vệ đất khỏi xói mòn, cải tạo cấu trúc đất và quan trọng nhất là tăng độ phì nhiêu một cách tự nhiên. Dưới đây là những gợi ý về các loại cây che phủ hiệu quả mà bà con nên cân nhắc đưa vào canh tác:
1. Cỏ Ba Lá (Lạc Dại) – Đa Năng và Dễ Trồng
Cỏ Ba Lá (thường là lạc dại hoặc các loại cỏ ba lá Trifolium) là lựa chọn hàng đầu cho cây che phủ vì những lợi ích vượt trội:
- Cố định Đạm Tự nhiên: Là cây họ đậu, chúng có khả năng cộng sinh với vi khuẩn nốt sần để cố định đạm không khí, cung cấp nguồn dinh dưỡng N tự nhiên cho đất.
- Tăng Thụ Phấn: Hoa của cỏ ba lá thu hút mạnh mẽ các loài côn trùng thụ phấn, giúp tăng cường khả năng ra hoa kết trái cho cây trồng chính.
- Kiểm Soát Cỏ Dại: Phát triển dày đặc, tạo lớp che phủ hiệu quả, giúp triệt tiêu sự phát triển của cỏ dại cạnh tranh.
- Khả năng Thích ứng: Cỏ ba lá rất dễ trồng và có khả năng chống chịu tốt ở nhiều điều kiện môi trường khác nhau, thích hợp với hầu hết các vùng sản xuất.
2. Đậu Đũa – Nhà Cung Cấp Dinh Dưỡng Mùa Hè
Đậu đũa không chỉ là cây lấy quả mà còn là cây che phủ mùa hè tuyệt vời cho đất:
- Nguồn Cố định Đạm: Là cây họ đậu, đậu đũa cũng tham gia vào quá trình cố định đạm, trả lại nguồn dinh dưỡng quý giá cho đất sau khi kết thúc chu kỳ sinh trưởng.
- Tốc độ Phát triển và Rễ Sâu: Chúng phát triển rất nhanh, tạo sinh khối lớn. Hệ thống rễ sâu giúp phá vỡ các lớp đất cứng, cải thiện độ xốp và khả năng thoát nước của đất.
- Thu hút Côn trùng Có lợi: Đậu đũa thu hút nhiều loại côn trùng có lợi (thiên địch), ngay cả khi chưa ra hoa, giúp duy trì cân bằng sinh thái trên đồng ruộng.
3. Cỏ Sả – Bảo Vệ Đất và Thức Ăn Gia Súc
Cỏ Sả (thường là Vetiver hoặc các loại cỏ mọc khóm) là lựa chọn bền vững cho các vùng đất dốc hoặc cần tái tạo đất lâu dài:
- Che Phủ và Cải tạo Đất: Là loại cỏ lâu năm, mọc thành khóm riêng biệt (bụi), tạo lớp che phủ và giữ đất ổn định, đặc biệt chống xói mòn hiệu quả.
- Lợi ích Kép: Ngoài vai trò che phủ, Cỏ Sả còn là nguồn thức ăn gia súc chất lượng cao, giúp bà con tận dụng được tối đa sản phẩm từ canh tác, trồng một lợi hai.
4. Đậu Mèo – Tạo Sinh Khối Khổng Lồ
Đậu Mèo (Mucuna pruriens) là một loại cây họ đậu dây leo nổi tiếng với khả năng tạo sinh khối (biomass) vượt trội:
- Sinh trưởng Nhanh: Thuộc họ đậu leo, chúng sinh trưởng rất nhanh và mạnh mẽ, tạo ra một lớp thảm xanh dày đặc trong thời gian ngắn, lý tưởng để làm phân xanh và đè bẹp cỏ dại.
- Giá trị Dinh dưỡng và Kháng Bệnh:
- Đậu mèo dại có hoa màu tím.
- Đậu mèo hoa xanh được trồng phổ biến hơn vì có khả năng chống chịu tốt với sâu bệnh và là nguồn thức ăn gia súc, gia cầm giàu dinh dưỡng.
Kết Hợp Cây Che Phủ và Phân Bón Hữu Cơ
Để tối ưu hóa độ phì nhiêu của đất canh tác, bà con không nên chỉ dựa vào cây che phủ mà cần kết hợp hài hòa với nguồn dinh dưỡng hữu cơ bổ sung.
Bà con nên bổ sung định kỳ các nguồn phân hữu cơ dồi dào như:
- Phân Humic: Cải thiện cấu trúc đất, tăng khả năng giữ nước và hấp thụ dinh dưỡng.
- Phân Đạm Cá: Nguồn dinh dưỡng hữu cơ giàu đạm và vi lượng dễ hấp thụ.
- Các loại Phân Chuồng (đã ủ hoai mục): Cung cấp chất hữu cơ, cải tạo độ tơi xốp và tăng vi sinh vật có lợi cho đất.
Việc kết hợp đồng bộ giữa trồng cây che phủ (cố định đạm, tạo sinh khối) và bổ sung phân hữu cơ (cung cấp chất hữu cơ và vi sinh) không chỉ giúp cây trồng chính khỏe mạnh, năng suất cao, mà còn cải thiện tối ưu và bền vững hệ sinh thái đất trồng.
