Xử lý sầu riêng ra trái trái vụ tại khu vực Tây Nguyên (thường là làm trái sớm thu hoạch từ tháng 4 – tháng 6 hoặc làm trái muộn thu hoạch từ tháng 10 – tháng 12) giúp né thời điểm thu hoạch rộ vụ thuận (tháng 7 – tháng 9), mang lại lợi nhuận kinh tế cao.
Tuy nhiên, do Tây Nguyên có địa hình đồi dốc, không có hệ thống mương đê bao và chịu ảnh hưởng trực tiếp của gió rét, sương muối hay mưa ngâu dai dẳng, kỹ thuật làm trái trái vụ tại đây có những điểm khác biệt
Điều kiện bắt buộc để vườn sầu riêng Tây Nguyên làm trái trái vụ
- Địa hình & Nguồn nước:
- Vườn có độ dốc vừa phải hoặc bằng phẳng, khả năng thoát nước tốt, không bị ngập úng cục bộ.
- Chủ động nguồn nước tưới: Phải có hồ chứa đủ lượng nước cung cấp liên tục cho suốt mùa khô dai dẳng (đặc biệt quan trọng đối với làm trái sớm).
- Tiểu khí hậu & Chắn gió:
- Vườn có hệ thống cây chắn gió tốt (như muồng đen, keo, mắc ca) quanh biên để giảm tác hại của gió mạnh làm gãy cành, rụng hoa và rụng trái.
- Tránh những khu vực quá lạnh, thường xuyên bị sương muối nặng hoặc đèo cao nhiều sương mù.
- Tuổi cây và sức khỏe vườn:
- Cây từ 7 – 8 năm tuổi trở lên, bộ tán rộng, khỏe mạnh.
- Bộ lá phải sung sức, dàn cành cứng cáp, không bị nấm hồng, nứt thân mủ mủ (Phytophthora) hay suy kiệt do kiệt sức từ vụ trước.
Quy trình kỹ thuật chăm sóc sầu riêng ra trái trái vụ tại Tây Nguyên
Tùy thuộc vào mục tiêu làm Sớm vụ (kích thích ra hoa sớm vào cuối mùa mưa) hay Muộn vụ (kéo dài cơi đọt để xử lý hoa muộn), quy trình được điều chỉnh theo các bước sau:
Bước 1: Phục hồi sau thu hoạch & Làm cơi đọt
- Rửa vườn & Vệ sinh: Cắt tỉa cành tăm, cành sâu bệnh, cành khô. Phun thuốc gốc Đồng hoặc Mancozeb toàn bộ thân lá để làm sạch nấm hồng, rong rêu.
- Kéo cơi đọt khỏe (2 – 3 cơi):
- Bón gốc: Bón phân hữu cơ nở/hữu cơ hoai mục (10 – 15 kg/gốc) kết hợp humic tưới kích rễ. Bón phân NPK có hàm lượng đạm cao (20-10-10 hoặc 30-10-10) để kéo cơi đọt nhanh, đồng loạt.
- Quản lý rầy nhảy & Bọ trĩ: Tây Nguyên gió nhiều khiến rầy lan rất nhanh, cần phun phòng rầy ngay khi mầm đọt vừa nhú dạng “mũi giáo”.
Bước 2: Bón phân tạo mầm & Tạo khô hạn (Kích thích phân hóa mầm hoa)
Khác với miền Tây dùng bạt đậy mô, ở Tây Nguyên chủ yếu dựa vào việc siết nước tự nhiên hoặc tạo khô hạn bằng tạo cơi đọt sớm:
- Làm trái sớm (Kích ra hoa cuối mùa mưa – tháng 9 – 10 DL):
- Khi cơi đọt cuối chuyển sang lá bánh tẻ, bón Lân nung chảy (3 – 5 kg/gốc) hoặc NPK 10-50-10 quanh tán cây.
- Phun qua lá: Phun MKP (0-52-34) kết hợp 10-60-10 định kỳ 7 – 10 ngày/lần (2 – 3 lần) để giúp lá mau già đồng loạt và ức chế đọt non.
- Tạo độ khô hạn: Cào sạch cỏ rác từ trong gốc ra ngoài mép tán lá. Nếu còn mưa rào, tiến hành xới nhẹ đất mặt xung quanh tán để đứt bớt rễ tơ, giảm khả năng hút nước của cây.
- Làm trái muộn (Xử lý hoa muộn – tháng 1 – 2 DL):
- Chủ động kéo thêm 1 cơi đọt muộn trong mùa mưa để dời thời điểm cây tích lũy mầm hoa sang đầu mùa khô.
Bước 3: Phun ức chế sinh trưởng & Nhấp nước ra hoa
- Phun Paclobutrazol:
- Do không đậy bạt được như miền Tây, việc dùng Paclobutrazol ở Tây Nguyên cần tính toán kỹ.
- Phun Paclobutrazol (nồng độ 1000 – 1200 ppm) chỉ phun vào mặt dưới cành mang trái (cành cấp 1, cấp 2), tránh phun tràn lan lên lá ngoài tán làm cháy lá và suy cây.
- Tạo sốc nước để nhú “Mắt cua”:
- Sau khoảng 20 – 30 ngày siết nước (hoặc khi gặp đợt nắng tạnh kéo dài 10 – 15 ngày), quan sát thấy mắt cua nhú sáng đều (2 – 3 cm) ở mặt dưới cành dạ.
- Tưới nhấp nước: Tiến hành tưới lại nước nhẹ (1/3 lượng nước bình thường), tưới giữ ẩm rồi tăng dần lượng nước theo các lần tưới tiếp theo.
Bước 4: Tỉa bông & Chăm sóc hoa mùa hanh khô
Tây Nguyên khi cây ra hoa thường trùng vào mùa khô lạnh hoặc gió đông bắc thổi mạnh:
- Quản lý đọt (Chặn đọt):
- Nếu cây ra hoa mà nhú đọt non, phải phun chặn đọt ngay bằng MX6 hoặc Potassium Phosphite (K3PO3) + MKP để tránh rụng hoa do cạnh tranh dinh dưỡng.
- Tỉa chùm hoa:
- Bỏ hoa ở đầu cành (dễ gãy khi gió lớn) và hoa sát thân chính.
- Giữ lại các chùm hoa mọc ở mặt dưới cành to, vị trí cách thân 0.5 – 1.5 m, khoảng cách giữa các chùm từ 20 – 25 cm.
- Dinh dưỡng chống sốc thời tiết:
- Phun Canxi–Bo, Bo, Amino Acid qua lá để làm dẻo cuống hoa, tăng sức sống hạt phấn trong điều kiện thời tiết khô lạnh.
- Phun phòng bọ trĩ, sâu ăn bông và nấm thán thư khô bông.
Bước 5: Đậu trái, Tỉa trái & Nuôi trái trong mùa gió – nắng hạn
- Thụ phấn bổ sung:
- Do thời tiết Tây Nguyên ban đêm mùa khô rất lạnh làm hạn chế hoạt động của côn trùng, cần đi quét phấn bổ sung để trái đậu tròn, không bị méo hộc.
- Tỉa trái nghiêm ngặt (3 đợt):
- Đợt 1 (3-4 tuần sau đậu trái): Tỉa bỏ trái méo, trái bị sâu bệnh, trái mọc ở vị trí dễ bị gió quật.
- Đợt 2 (6-7 tuần): Định hình số lượng trái dựa trên đường kính cành và sức cây.
- Đợt 3 (8-10 tuần): Tỉa lần cuối, chọn loại bỏ những trái phát triển chậm hơn so với mặt bằng chung.
- Chế độ nước tưới & Dinh dưỡng:
- Duy trì độ ẩm đều đặn: Mùa khô Tây Nguyên bốc thoát nước rất nhanh, nếu tưới lệch chu kỳ (để đất quá khô rồi mới tưới nhiều) sẽ gây rụng trái hàng loạt hoặc nứt trái.
- Đoạn trái non (1 – 40 ngày): Phun Canxi-Bo + Trung vi lượng định kỳ. Bón phân NPK cân bằng (như 15-15-15 hoặc 16-16-16).
- Đoạn nuôi hộc (45 – 80 ngày): Bón NPK có hàm lượng Kali nhỉnh hơn (như 17-7-17 hoặc 15-5-20) kết hợp phân hữu cơ vi sinh.
- Đoạn vào cơm (85 ngày đến thu hoạch): Bón K2SO4 (Kali Sulphate) để cơm vàng, dẻo, ngọt, không bị cháy múi hay sượng cơm.
- Neo cành & Cột trái chống gió:
- Dùng dây ni-lông chuyên dụng neo giữ cành mang trái vào thân chính hoặc dùng dây liên kết các cành với nhau để tránh gãy cành, rụng trái do gió lốc mùa hè.
Quản lý rủi ro đặc thù khi làm trái trái vụ tại Tây Nguyên
- Sương muối & Gió lạnh (Tháng 12 – Tháng 2):
- Vào những sáng có sương muối, bắt buộc phải tưới xả tràn lên toàn bộ hệ thống lá và chùm bông trước khi mặt trời mọc để tránh cháy mầm hoa và rụng trái non.
- Mưa đá & Mưa rào đầu mùa (Tháng 3 – Tháng 4):
- Mưa đầu mùa thường mang lượng Axit và Nitơ cao dễ làm cây sốc đọt rụng trái. Ngay sau mưa cần phun Canxi-Bo kết hợp Kali Humic để chống sốc cho cây.
- Hiện tượng Cháy lá mùa khô:
- Giữ lại một lớp cỏ thảm mỏng trong vườn để giữ ẩm cho đất, tránh đào xới gốc làm đứt rễ vào đỉnh điểm mùa khô.
