Sâu đục thân là một trong những loài dịch hại nguy hiểm nhất đối với cây sầu riêng, chúng âm thầm gây hại từ bên trong, làm suy yếu và có thể gây chết cây. Việc nhận biết sớm là chìa khóa để bảo vệ vườn cây.
Đặc Điểm Loài Sâu Đục Thân Trên Sầu Riêng
Sâu đục thân hại sầu riêng chủ yếu là ấu trùng của loài bọ cánh cứng xén tóc (có thể là Plocaederus ruficornis hoặc Batocera rufomaculata).
- Sâu non (Ấu trùng):
- Thân hình dài khoảng 30–45 mm, màu trắng sữa hoặc vàng nhạt.
- Đầu màu nâu đỏ, không chân, hàm phát triển mạnh, là giai đoạn gây hại mạnh mẽ nhất, đục khoét tạo thành các đường hầm ngoằn ngoèo trong mô gỗ.
- Con trưởng thành (Xén tóc):
- Là loài bọ cánh cứng, thân cứng, dài khoảng 25–50 mm, màu nâu sẫm, thường có các chấm đỏ hoặc lớp lông xám.
- Râu dài hơn cơ thể, hoạt động mạnh vào mùa nắng nóng, đặc biệt là ban đêm để giao phối và đẻ trứng vào các kẽ nứt, vỏ sần sùi trên thân cây.
Sâu non sau khi nở sẽ chui vào đục khoét thân cây, làm cản trở quá trình vận chuyển chất dinh dưỡng.
Dấu Hiệu Từ Lá (Vàng và Héo)
Đây là dấu hiệu bên ngoài cảnh báo cây đã bị tổn thương nghiêm trọng bên trong:
- Cây sinh trưởng chậm: Cây sầu riêng chậm lớn rõ rệt, không đạt được kích thước mong muốn.
- Lá vàng và héo úa: Khi sâu đục làm tổn thương mạch dẫn, cây không nhận đủ nước và dinh dưỡng, dẫn đến:
- Lá chuyển sang màu vàng úa đồng loạt.
- Lá bị héo hon và rụng dần.
- Cành nhỏ khô héo: Các cành nhỏ có dấu hiệu khô héo (dieback) và dễ gãy.
- Ảnh hưởng đến quả: Cây có thể ra ít hoa, đậu trái kém, quả nhỏ và dễ rụng hơn bình thường.
Dấu Hiệu Trên Thân và Cành (Nhận biết sớm)
Các dấu hiệu trên thân và cành giúp phát hiện sâu sớm nhất, trước khi lá bị ảnh hưởng nặng:
- Mùn cưa/Phân sâu đùn ra:
- Đây là dấu hiệu dễ nhận thấy nhất. Dưới gốc cây, xung quanh các lỗ đục, hoặc ở các chạng cành sẽ xuất hiện các bã vụn gỗ màu nâu gạch hoặc vàng nâu, giống như mùn cưa.
- Mùn cưa ẩm ướt, màu sáng: Chứng tỏ sâu mới tấn công gần đây.
- Mùn cưa khô, màu đậm: Cho thấy sâu đã gây hại trong thời gian dài.
- Lỗ đục và Nhựa (Mủ) chảy ra:
- Quan sát thấy các lỗ tròn nhỏ trên thân hoặc cành chính.
- Tại vị trí lỗ đục, đặc biệt vào buổi sáng sớm, sẽ thấy nhựa cây rỉ ra (có thể có màu trắng đục hoặc hơi đỏ) lẫn với phân sâu. Vết nhựa này có thể khô đi vào giữa trưa.
- Vết sâu đục còn là đường dẫn cho các nấm bệnh (như Phytophthora) tấn công, gây ra triệu chứng xì mủ.
- Thay đổi màu sắc và cấu trúc vỏ thân:
- Vỏ cây tại vị trí bị tấn công có thể chuyển từ màu nâu vàng khỏe mạnh sang màu đen sạm hoặc sần sùi bất thường.
- Xuất hiện các đường ngoằn ngoèo màu nâu đen dưới lớp vỏ mỏng.
- Tiếng động lạ bên trong thân:
- Vào ban đêm hoặc sáng sớm khi trời yên tĩnh, nếu áp tai lắng nghe dọc thân cây, bạn có thể nghe thấy những tiếng “cạp cạp” hoặc “gặm gỗ” rất nhẹ phát ra từ bên trong. Đây là âm thanh của ấu trùng đang đục khoét.
Lưu ý quan trọng: Khi phát hiện một trong những dấu hiệu trên, đặc biệt là mùn cưa hoặc lỗ đục có nhựa rỉ ra, bà con cần tiến hành kiểm tra kỹ và có biện pháp xử lý kịp thời để tránh sâu đục sâu vào thân chính, gây tổn thương không thể phục hồi và dẫn đến chết cây.
