Bệnh thối cuống là một trong những bệnh hại cực kỳ nguy hiểm trên cây nho. Bệnh tấn công trực tiếp vào “huyết mạch” dẫn dinh dưỡng từ cây vào quả, khiến chùm nho bị rụng hoặc héo khô, làm giảm năng suất và chất lượng nho. Dưới đây là những dấu hiệu nhận biết bệnh thối cuống nho điển hình mà bà con không nên bỏ qua.
1. Dấu hiệu nhận biết bệnh thối cuống nho
Dấu hiệu sớm trên cuống chùm và cuống quả
- Xuất hiện đốm đổi màu: Ban đầu, trên cuống chính của chùm nho hoặc cuống của từng trái nho xuất hiện các vết đốm nhỏ màu nâu nhạt, nhìn như bị úng nước hoặc bị bỏng nhẹ.
- Vết bệnh lan rộng: Vết nâu này nhanh chóng lan rộng ra, ôm lấy toàn bộ chu vi của cuống. Vùng bị bệnh có xu hướng hơi teo lại, khô khô hoặc thối nhũn tùy thuộc vào điều kiện thời tiết (mưa ẩm hay khô hanh).
Dấu hiệu trên trái nho
- Do cuống bị thối ngẹt, đường truyền nước và chất dinh dưỡng bị cắt đứt hoàn toàn, trái nho sẽ có các biểu hiện sau:
- Trái bị héo và nhăn nheo: Các trái nho ở phía dưới vùng cuống bị thối sẽ bắt đầu bị mất nước, da nhăn nheo lại, xỉn màu và mất đi độ bóng tự nhiên dù quả chưa chín.
- Trái chín ép hoặc đổi màu dị thường: Nho có dấu hiệu chín ép, chuyển sang màu đỏ bầm hoặc tím đen một cách đột ngột rồi rụng hàng loạt khi có gió hoặc rung lắc nhẹ.
- Thối lan sang quả: Nếu gặp thời tiết ẩm ướt, nấm từ cuống sẽ ăn lan xuống đít quả, làm thịt quả bị nhũn ra, chảy nước và có mùi chua.
Dấu hiệu đặc trưng theo thời tiết
- Khi trời ẩm ướt, mưa nhiều: Tại vị trí cuống bị thối, bạn sẽ nhìn thấy một lớp mốc mụn màu xám tro hoặc tơ nấm màu trắng bông bao phủ xung quanh. Đây chính là các bào tử nấm đang sinh sôi.
- Khi trời khô hanh, nắng gắt: Cuống nho không bị nhũn mà bị khô teo lại, chuyển sang màu đen rơm, giòn và rất dễ gãy. Chùm nho treo lủng lẳng trên cây nhưng toàn bộ quả đã bị khô quắt lại như nho khô (hiện tượng khô bông, khô chùm quả).
2. Nguyên nhân gây bệnh và điều kiện phát triển bệnh thối cuống nho
Nguyên nhân gây bệnh thối cuống nho
Bệnh thối cuống nho không do một loại sinh vật duy nhất gây ra mà thường là hệ quả của các loại nấm ký sinh chuyên tính, phổ biến nhất bao gồm:
- Nấm Botrytis cinerea (Gây bệnh thối xám): Đây là tác nhân phổ biến nhất. Nấm này tấn công cuống hoa, cuống quả, tạo ra lớp mốc màu xám tro đặc trưng và làm thối nhũn cuống.
- Nấm Phomopsis viticola: Gây ra các vết loét, nứt nẻ và thâm đen dọc theo cuống chùm và cành quả, làm cuống bị teo tóp và khô gãy.
- Các loại nấm cơ hội khác (Rhizopus, Aspergillus, Penicillium): Thường xâm nhập sau khi cuống đã bị tổn thương cơ học hoặc do côn trùng chích hút, làm tăng tốc độ thối rữa của cuống và quả.
Bào tử của các loại nấm luôn có sẵn trong vườn. Chúng “ngủ đông” và tồn tại dai dẳng trên các tàn dư thực vật của vụ trước như cành khô, lá rụng, chùm quả thối còn sót lại trên giàn hoặc dưới mặt đất.
Điều kiện phát triển và bùng phát bệnh
Nấm bệnh có thể tồn tại trong vườn, nhưng chúng chỉ có thể nảy mầm, xâm nhiễm và gây thối cuống khi hội tụ đủ các điều kiện thuận lợi sau:
Yếu tố thời tiết
- Độ ẩm cao là yếu tố tiên quyết: Bào tử nấm cần có màng nước (giọt nước mưa, nước sương) đọng trên cuống quả liên tục từ 8 – 12 tiếng để nảy mầm và đâm xuyên qua lớp vỏ cuống. Do đó, bệnh thường bùng phát mạnh vào mùa mưa, những ngày trời âm u, sương mù dày đặc hoặc sau các đợt áp thấp nhiệt đới.
- Nhiệt độ ấm áp: Khoảng nhiệt độ từ 20°C – 28°C là “khoảng nhiệt lý tưởng” để nấm sinh trưởng và phát tán bào tử với tốc độ chóng mặt.
Giai đoạn mẫn cảm của cây nho
- Bệnh có thể tấn công ở mọi giai đoạn, nhưng có 2 thời điểm cuống nho yếu ớt nhất:
- Giai đoạn nở hoa – Đậu quả non: Cuống hoa rất mềm và nhạy cảm, nấm dễ dàng tấn công gây khô bông, thối cuống non.
- Giai đoạn quả chuyển màu (chín bói) đến thu hoạch: Lúc này, hàm lượng đường trong quả và cuống tăng lên, vỏ cuống bắt đầu mềm đi, tạo điều kiện cực kỳ thuận lợi cho nấm Botrytis hấp thụ dinh dưỡng và phá hoại.
Mật độ giàn và kỹ thuật canh tác
- Vườn quá rậm rạp: Nhà vườn không tỉa lá, tỉa cành định kỳ khiến tán nho quá dày. Sau khi mưa hoặc tưới nước, gió không thể lùa vào làm khô cuống quả, nước đọng lại lâu tạo môi trường hoàn hảo cho nấm.
- Tỉa quả không đúng cách: Các chùm nho quá khít, quả chen chúc nhau ép chặt vào cuống gây ra các vết trầy xước ngầm, hoặc làm đọng nước mưa ở lõi bên trong chùm nho mà phun thuốc không thể tới được.
- Bón thừa phân đạm: Làm cho cành, cuống quả bị mọng nước, vách tế bào lỏng lẻo, giảm khả năng tự chống chịu với nấm bệnh.
Tổn thương cơ học và côn trùng tấn công
- Các loại côn trùng như bọ trĩ, nhện đỏ, ruồi đục quả, hoặc chim, chuột chích hút, cắn phá cuống quả sẽ tạo ra các vết thương hở.
- Bào tử nấm nương theo gió, rơi vào các vết thương này và lập tức xâm nhập vào mạch dẫn của cuống mà không cần tốn nhiều công sức xuyên qua lớp biểu bì bên ngoài.
3. Giải pháp phòng ngừa bệnh thối cuống nho
Biện pháp phòng ngừa
- Cắt tỉa thông thoáng: Thường xuyên cắt tỉa lá già, lá bệnh ở vùng quanh chùm quả để ánh nắng mặt trời chiếu vào và gió lùa thông thoáng. Việc này giúp cuống quả nhanh khô ráo sau khi mưa hoặc tưới nước.
- Vệ sinh vườn triệt để: Thu gom toàn bộ cành khô, lá rụng và đặc biệt là những chùm quả bị thối từ vụ trước đem đi tiêu hủy (đốt hoặc chôn sâu). Tuyệt đối không để tàn dư thực vật dưới gốc vì đây là “ổ” bào tử nấm chờ mùa mưa để bùng phát.
- Chế độ phân bón cân đối: Hạn chế bón thừa đạm, tăng cường Canxi, Bo và Kali.
- Thiết kế mái che: Trồng nho trong nhà màng hoặc có mái che nylon là biện pháp tối ưu nhất để ngăn nước mưa tiếp xúc trực tiếp với cuống quả, giảm đến 80-90% nguy cơ thối cuống do nấm Botrytis.
Biện pháp hóa học
Các thời điểm bắt buộc phải phun phòng
- Giai đoạn 1: Trước khi hoa nở (bảo vệ cụm hoa).
- Giai đoạn 2: Ngay sau khi hoa rụng cánh và vừa đậu quả non.
- Giai đoạn 3: Giai đoạn quả bắt đầu chuyển màu (vào đường/chín bói). Đây là lúc hàm lượng đường trong quả tăng lên, cuống mềm đi, rất dễ bị thối xám.
Đặc biệt: Cần phun phòng ngay trước hoặc sau các đợt mưa lớn kéo dài liên tục.
Các hoạt chất thuốc phòng ngừa hiệu quả
- Thuốc phòng ngừa (Tiếp xúc, tạo màng bảo vệ): Sử dụng các loại thuốc gốc đồng, hoặc các hoạt chất như Mancozeb, Zineb, Captan, Chlorothalonil. Các thuốc này phun khi cuống còn khỏe mạnh để ngăn bào tử nấm nảy mầm.
- Thuốc đặc trị (Khi thời tiết bất lợi hoặc chớm có vết bệnh): Nếu gặp mùa mưa ẩm kéo dài, áp lực bệnh cao, cần chuyển sang các thuốc có tính thấm sâu và nội hấp mạnh như:
- Hoạt chất đặc trị thối xám: Iprodione, Pyrimethanil, hoặc Fenhexamid.
- Hoạt chất phổ rộng: Azoxystrobin, Difenoconazole, hoặc phối hợp Tebuconazole và Trifloxystrobin.
Để phòng ngừa bệnh thối cuống nho hiệu quả, người trồng cần áp dụng quy tắc “phòng bệnh hơn chữa bệnh”. Bởi một khi nấm đã ăn sâu làm thối và nghẽn mạch cuống, việc phun thuốc chỉ có tác dụng ngăn chặn lây lan chứ không thể cứu vãn được chùm quả đó.
