Dấu hiệu nhận biết bệnh phấn trắng trên dâu tây khá đặc trưng, dễ quan sát nếu kiểm tra kỹ, đặc biệt ở mặt dưới lá. Bệnh thường bắt đầu từ lá và lan sang hoa, quả. Bệnh phá hủy hầu hết các bộ phận của cây từ lá, hoa đến quả, làm suy giảm nghiêm trọng khả năng quang hợp, khiến quả bị biến dạng, thối hỏng, dẫn đến mất mùa. Dưới đây là những triệu chứng đặc trưng của bệnh trên dâu tây mà bà con có thể nhận biết.
1. Dấu hiệu nhận biết bệnh phấn trắng hại dâu tây
Triệu chứng trên lá (dấu hiệu phổ biến và sớm nhất)
- Lớp bột trắng mịn: Ban đầu xuất hiện những đốm hoặc mảng bột trắng (sợi nấm và bào tử) chủ yếu ở mặt dưới lá. Sau đó lan sang mặt trên, cuống lá. Trông như ai đó rắc bột hoặc xịt bụi trắng lên lá.
- Lá cuộn/méo: Mép lá cuộn ngược lên trên (cupping hoặc curling), để lộ rõ mặt dưới bị bệnh. Lá bị biến dạng, méo mó.
- Màu sắc thay đổi: Lá xuất hiện đốm tím đỏ, nâu hoặc vàng úa ở mặt dưới và mặt trên. Lá dần khô héo, chết và rụng sớm.
- Nặng: Toàn bộ mặt lá bị phủ bột trắng dày, giảm quang hợp mạnh.
Lưu ý: Ở giai đoạn rất sớm, bột trắng có thể mỏng, cần soi đèn hoặc kính lúp để thấy rõ, đặc biệt trên lá non hoặc lá già.
Triệu chứng trên hoa và cuống
- Hoa bị phủ bột trắng, méo mó, khô héo.
- Giảm khả năng thụ phấn, ít đậu quả hoặc quả bị dị dạng.
Triệu chứng trên quả (tổn thất kinh tế lớn)
- Quả non: Cứng lại, không phát triển, khô quắt.
- Quả chín: Phủ lớp bột trắng mịn, bề mặt sần sùi (seedy appearance), màu xỉn (hồng nhạt đến gỉ sắt), dễ nứt nẻ. Quả nhỏ, cứng, vị nhạt, kém ngon và dễ hỏng.
2. Nguyên nhân gây bệnh
Bệnh phấn trắng trên dâu tây do nấm Podosphaera aphanis (tên cũ: Sphaerotheca macularis f. sp. fragariae) gây ra. Đây là loại nấm ký sinh bắt buộc (obligate parasite), chỉ sống và phát triển trên mô sống của cây dâu tây và một số cây họ Rosaceae.
- Nấm tồn tại qua đông trên lá sống, tàn dư cây bệnh hoặc cây giống nhiễm bệnh.
- Lây lan chủ yếu qua bào tử (conidia) bay theo gió, tiếp xúc giữa cây bệnh và cây khỏe.
3. Điều kiện phát sinh bệnh
Nấm phát triển mạnh trong các điều kiện sau:
Nhiệt độ: 15–27°C (tối ưu 15–25°C).
Độ ẩm: Độ ẩm không khí tương đối cao (>75–80%, thậm chí >90%), nhưng bề mặt lá khô (không cần nước mưa hoặc sương nhiều). Mưa lớn hoặc tưới phun mưa có thể ức chế bào tử.
Môi trường trồng: Nhà kính, dàn che nilon (ẩm cao, thông gió kém) dễ bị bệnh hơn trồng ngoài trời.
Canh tác
- Trồng dày, thiếu thông thoáng.
- Bón thừa đạm (N) làm cây mềm yếu.
- Thiếu ánh sáng, tưới không hợp lý, vệ sinh vườn kém.
- Bệnh lây lan nhanh trong giai đoạn cây con, ra lá mới, ra hoa – kết quả.
Lưu ý: Bệnh không phụ thuộc nhiều vào nước tự do, nên dễ bùng phát ngay cả khi thời tiết khô nhưng ẩm cao và mát mẻ.
4. Cách phòng trừ hiệu quả (Quản lý tổng hợp IPM)
Ưu tiên biện pháp canh tác và sinh học, chỉ dùng hóa học khi cần thiết và luân phiên để tránh kháng thuốc.
Biện pháp canh tác
- Chọn giống khỏe, kháng bệnh tương đối (giống từ Mỹ, Úc thường tốt hơn một số giống châu Á).
- Trồng thưa, lên luống cao, dàn che thoáng gió.
- Tỉa lá già, lá bệnh định kỳ; vệ sinh vườn sau thu hoạch (cắt bỏ, tiêu hủy tàn dư bệnh).
- Tưới nhỏ giọt (tránh tưới phun mưa), tưới sáng sớm để lá khô nhanh.
- Bón phân cân đối: Giảm đạm, tăng kali (K), lân (P), canxi, silicon và phân vi sinh để tăng sức đề kháng.
- Theo dõi thường xuyên, đặc biệt mặt dưới lá.
Biện pháp sinh học và dân gian
- Baking soda và xà phòng: 1 muỗng canh baking soda, ít xà phòng lỏng, 3–4 lít nước. Phun ướt đẫm hai mặt lá, 5–7 ngày/lần.
- Chế phẩm sinh học: Bacillus subtilis, Trichoderma, Ampelomyces quisqualis, Chatomium, EM sinh học (pH cao).
- Kali bicarbonat hoặc lưu huỳnh (sulfur) hữu cơ.
- Silicon qua tưới rễ giúp lá cứng hơn.
Thuốc hóa học (dùng khi bệnh nặng)
- Phun sớm hoặc phòng định kỳ: Sulfur, azoxystrobin, difenoconazole, kresoxim-methyl, ethoxyfensulfonate…
- Luân phiên nhóm thuốc để tránh kháng thuốc.
- Tuân thủ thời gian cách ly (PHI) trước thu hoạch, tránh phun mạnh lúc ra hoa.
Hiệu quả phòng trừ bệnh phấn trắng cao nhất khi kết hợp nhiều biện pháp ngay từ đầu. Để xử lý dứt điểm mầm bệnh bà con cần triển khai cắt bỏ phần bệnh, tạo độ thông thoáng cho vườn và phun sinh học thường kiểm soát tốt nếu phát hiện sớm. Chúc bà con thành công!
