Bệnh thán thư trên sầu riêng là một trong những bệnh nấm nguy hiểm nhất. Bệnh phát triển mạnh khi ẩm ướt cao, sương mù, nhiệt độ ấm, vườn rậm rạp, thiếu ánh sáng và dinh dưỡng kém. Bệnh có thể tấn công lá, hoa, trái non và quả, dẫn đến rụng hoa/trái hàng loạt, giảm chất lượng quả và năng suất. Vì thế bà con cần phát hiện sớm, xử lý kịp thời và phòng ngừa hiệu quả bệnh thán thư hại sầu riêng.
1. Nguyên nhân gây bệnh
Nấm Colletotrichum spp., thường gặp nhất là Colletotrichum gloeosporioides là tác nhân chính gây nên bệnh thán thư ở cây sầu riêng. Nấm tồn tại trong tàn dư thực vật (lá bệnh, cành bệnh rụng), trong đất hoặc trên cây ký chủ khác. Bào tử nấm lan truyền qua gió, mưa, nước tưới, côn trùng và dụng cụ làm vườn.
Điều kiện phát sinh và phát triển mạnh
Bệnh phát triển mạnh khi có các yếu tố sau kết hợp giữa thời tiết, điều kiện vườn và tình trạng cây sầu riêng.
- Thời tiết: Ẩm ướt cao, mưa nhiều, sương mù kéo dài (đặc biệt mùa mưa). Nhiệt độ ấm (thường 25–30°C). Bệnh thường bùng phát mạnh khi cây ra lá non, hoa và trái non.
- Điều kiện vườn: Vườn rậm rạp, không cắt tỉa, tán lá dày, thiếu ánh sáng và thông thoáng khiến độ ẩm cao, nấm dễ phát triển. Bón phân không cân đối (thừa đạm, thiếu trung vi lượng) làm cây yếu, giảm sức đề kháng. Đất trồng kém chất lượng, thiếu dinh dưỡng, thoát nước kém.
- Tình trạng cây: Cây con, cây yếu, suy kiệt. Có vết thương cơ học (do gió, côn trùng chích hút như rầy, bọ xít…) khiến nấm dễ xâm nhập.
2. Triệu chứng nhận biết
Bệnh tấn công nhiều bộ phận của cây. Khi cây sầu riêng bị nhiễm bệnh, lá hoa, quả và chồi sẽ có những triệu chứng điển hình như:
Trên lá: Vết bệnh ban đầu là những chấm nhỏ màu nâu hoặc đen, sau lan rộng thành vết loét bất, viền nâu đậm, giữa xám hoặc trắng bạc. Lá bị cháy khô từ chót lá hoặc mép lá, dễ rụng sớm. Thường gặp trên lá già hoặc lá bánh tẻ.
Trên hoa và chồi non: Hoa bị thối, đen, rụng hàng loạt. Chồi non bị héo, chết ngọn.
Trên quả: Vết đen nhỏ trên vỏ quả (thường từ cuống quả), lan rộng thành vết loét lớn, làm quả thối, thịt quả bị ảnh hưởng, dễ rụng non. Bệnh nặng làm giảm chất lượng và giá trị thương mại mạnh.
3. Biện pháp phòng ngừa phòng ngừa và xử lý bệnh thán thư trên cây sầu riêng
Các biện pháp phòng ngừa
- Chọn giống: Ưu tiên giống kháng bệnh tốt.
- Cắt tỉa tạo tán: Thường xuyên tỉa cành khô, cành bệnh, cành sâu để vườn thông thoáng, ánh sáng chiếu tốt. Thu gom và đốt tàn dư sau cắt tỉa.
- Chăm sóc dinh dưỡng: Bón phân cân đối (đặc biệt kali và canxi), tránh thừa đạm. Bổ sung vi lượng qua lá để tăng sức đề kháng.
- Quản lý nước: Đảm bảo thoát nước tốt, tránh úng rễ. Tưới vừa phải, không tưới quá ẩm lá vào buổi chiều/tối.
- Vệ sinh vườn: Giữ vườn sạch cỏ, không để ẩm ướt kéo dài.
- Phun phòng ngừa: Trong giai đoạn ra chồi non, ra hoa, đậu quả non – đặc biệt trước và sau mưa – dùng thuốc bảo vệ thực vật. Phun 2-3 lần, cách nhau 7-10 ngày.
Có thể kết hợp Trichoderma hoặc các chế phẩm sinh học để cải thiện đất và đối kháng nấm bệnh.
Biện pháp xử lý khi cây đã bị bệnh
Cắt bỏ ngay phần bị bệnh (lá, cành, quả), thu gom đốt hoặc chôn sâu, tránh để lan.
Phun thuốc trị: Sử dụng các thuốc hệ thống và tiếp xúc như:
- Mancozeb
- Difenoconazole
- Azoxystrobin kết hợp với Difenoconazole
- Propiconazole
- Carbendazim (luân phiên để tránh kháng thuốc).
Phun kỹ ướt đều tán lá, đặc biệt mặt dưới lá. Phun 2-3 lần, cách 5-7 ngày/lần đến khi kiểm soát được.
Bổ sung: Phun phân bón lá chứa kali, silic, hoặc kích thích sinh trưởng để cây mau hồi phục.
Khi sử dụng thuốc bà con cần lưu ý luân phiên thuốc để tránh nấm kháng thuốc. Bên cạnh đó, tuân thủ thời gian cách ly trước thu hoạch theo hướng dẫn trên bao bì. Kết hợp IPM (quản lý tổng hợp): Sinh học, văn hóa, hóa học để mang lại hiệu quả phòng ngừa tốt hơn.
