Sâu đục thân là nhóm đối tượng gây hại nguy hiểm nhất đối với cây ngô và mía. Chúng tấn công vào bên trong thân cây, làm gián đoạn quá trình vận chuyển dinh dưỡng, khiến cây còi cọc, gãy đổ hoặc chết ngọn.
1. Sâu đục thân mía 5 vạch (Chilo infuscatellus)
Đây là loài gây hại nghiêm trọng nhất đối với mía ở giai đoạn cây con.
- Đặc điểm hình thái: Ngài (trưởng thành) có cánh trước màu vàng nhạt hoặc nâu nhạt. Sâu non có đặc điểm nhận dạng rõ rệt nhất là 5 vạch dọc màu nâu tím chạy dọc theo chiều dài cơ thể.
- Cách thức gây hại: Sâu non đục vào phần gốc cây mía non, phá hủy đỉnh sinh trưởng gây ra hiện tượng “ngọn chết” (dead heart). Ở mía già, chúng đục vào thân làm giảm hàm lượng đường và làm cây dễ gãy khi có gió lớn.
2. Sâu đục thân mía đường (Diatraea saccharalis)
Loài này phổ biến tại các vùng trồng mía và ngô ở Châu Mỹ nhưng có đặc tính sinh học điển hình cho nhóm sâu đục thân.
- Đặc điểm hình thái: Sâu non có màu trắng kem với các đốm nâu đen nổi bật trên mỗi phân đốt (trong điều kiện mùa hè). Khi chuẩn bị ngủ đông, các đốm này có thể mờ đi.
- Cách thức gây hại: Chúng tạo ra các đường đục dài bên trong thân cây. Ngoài việc trực tiếp ăn mô cây, các lỗ đục của chúng còn là cửa ngõ cho nấm bệnh (như bệnh thối đỏ Colletotrichum falcatum) xâm nhập và gây hại.
3. Sâu đục thân màu hồng (Sesamia cretica)
Loài này đặc biệt ưa thích ngô và mía trong điều kiện khí hậu khô hạn.
- Đặc điểm hình thái: Sâu non có màu sắc đặc trưng là hồng nhạt hoặc đỏ nhạt ở mặt lưng, bụng màu trắng vàng. Đầu sâu màu nâu đỏ, rất cứng để phục vụ việc đục khoét.
- Cách thức gây hại: Khác với nhiều loài khác, Sesamia cretica thường đẻ trứng thành cụm bên trong bẹ lá. Sâu non ngay sau khi nở sẽ đục thẳng vào thân cây hoặc bắp ngô, gây thiệt hại nặng nề đến năng suất hạt.
4. Sâu đục ngọn mía (Scirpophaga nivella)
Đúng như tên gọi, loài này tập trung tấn công phần ngọn non của cây mía.
- Đặc điểm hình thái: Ngài có màu trắng muốt tinh khôi. Sâu non có màu trắng sữa hoặc vàng nhạt, cơ thể khá mềm mại.
- Cách thức gây hại: Sâu đục từ lá non cuộn lại vào đến đỉnh sinh trưởng. Do tấn công vào phần ngọn, cây mía thường phản ứng bằng cách mọc ra các chồi bên (chồi nách), tạo thành hiện tượng “ngọn chổi”, làm cây không thể phát triển chiều cao thêm được nữa.
5. Sâu đục thân Mexico (Eoreuma loftini)
Một loài sâu có sức chống chịu thuốc trừ sâu rất cao do tập tính ẩn náu kỹ.
- Đặc điểm hình thái: Sâu non có các vạch ngang màu đỏ nâu trên nền thân màu kem.
- Cách thức gây hại: Loài này không chỉ đục thân mà còn có xu hướng đục sát lớp vỏ thân cây theo hình vòng cung, khiến mạch dẫn bị đứt hoàn toàn. Cây thường bị chết khô nhanh chóng hoặc gãy gục dù chỉ có gió nhẹ.
6. Sâu đục thân Eldana (Eldana saccharina)
Loài này phổ biến ở Châu Phi và được coi là đối tượng kiểm dịch nghiêm ngặt.
- Đặc điểm hình thái: Sâu non có màu xám chì hoặc nâu tối, trên thân có các lông cứng thưa thớt. Ngài có màu nâu gỗ giúp chúng ngụy trang rất tốt trên thân cây khô.
- Cách thức gây hại: Eldana thường tấn công cây mía ở giai đoạn sắp thu hoạch (mía già). Chúng đục sâu vào phần gốc và các lóng dưới, nơi tích lũy nhiều đường nhất, gây thất thu nghiêm trọng về trữ lượng đường (CCS).
