Chăm sóc sầu riêng giai đoạn ra hoa đậu trái là phần quan trọng nhất quyết định năng suất, chất lượng quả và hiệu quả kinh tế. Sầu riêng cần điều kiện khô hạn để phân hóa mầm hoa, sau đó chuyển sang dưỡng hoa, đậu trái và nuôi trái. Dưới đây là kỹ thuật chăm sóc sầu riêng giai đoạn ra hoa đậu quả.
1. Chuẩn bị trước khi ra hoa (1-2 tháng trước, thường tháng 10-12)
Tỉa cành sửa tán rất quan trọng đối với giai đoạn cây sầu riêng ra hoa. Nó giúp cây tập trung dinh dưỡng, tăng khả năng phân hóa mầm hoa, đậu trái cao hơn và năng suất ổn định. Sầu riêng không ra hoa trên ngọn mà chủ yếu ra hoa và mang trái trên thân chính và cành ngang (cành cấp 1, cấp 2) khỏe mạnh. Vì vậy, tỉa cành sửa tán đúng cách là bước then chốt trong kỹ thuật xử lý ra hoa đồng loạt, đặc biệt trước khi xiết nước và bón phân kích hoa.
Sau khi thu hoạch, cây bị suy kiệt nặng (mất nhiều dinh dưỡng cho quả), rễ yếu, lá già vì vậy cần thêm nguồn dinh dưỡng để phục hồi nhanh giúp cây ra 2 cơi đọt mới (cơi đọt phục hồi) khỏe mạnh, lá già đồng đều – Đây là điều kiện tiên quyết để phân hóa mầm hoa sau này. Khi cây đã phục hồi (lá già), chuyển sang bón phân cao lân-kali để thúc đẩy phân hóa mầm hoa (từ nụ ngủ thành mắt cua), ra hoa đều, chất lượng tốt.
Tỉa cành, sửa tán: Sau thu hoạch vụ trước, tỉa bỏ cành khô, cành bệnh, cành vượt, cành đan chéo, cành sát đất (<50cm). Giữ tán thông thoáng để ánh sáng xuyên qua, hoa dễ thụ phấn. Cắt vết lớn quét vôi/trị nấm hoặc băng keo.
Bón phân phục hồi & kích thích mầm hoa
- Phục hồi sức khỏe cây, tránh suy kiệt: Bổ sung đạm (N) cao và lân (P) để phát triển rễ mới, lá non, tăng quang hợp giúp cây nhanh hồi sức, lá xanh dày, tích lũy carbohydrate (đường) cần cho ra hoa.
- Kích thích ra cơi đọt mới đồng loạt: Phân NPK đạm-lân cao giúp cây bật 2 cơi đọt (cơi 1 và cơi 2) mạnh mẽ. Cơi đọt phải già (lá xanh đậm, cứng) trước khi xiết nước. Nếu không, cây khó phân hóa mầm hoa, ra hoa lẻ tẻ hoặc rụng.
- Cải tạo đất, tăng sức đề kháng: Kết hợp phân hữu cơ (phân chuồng ủ, phân trùn quế 10-40kg/cây) và vi sinh (Trichoderma) và vôi để cải pH, khử mặn/phèn, diệt nấm bệnh để rễ khỏe, cây chống chịu tốt hơn khi xiết nước hoặc thời tiết bất lợi.
- Chuẩn bị dinh dưỡng nền cho vụ hoa: Tích lũy khoáng chất (đặc biệt lân, kali) trong lá và cành cho cây sẵn sàng “chuyển pha” từ sinh trưởng sang ra hoa khi stress khô hạn.
- Thúc đẩy phân hóa mầm hoa mạnh mẽ: Lân (P) cao (NPK 10-50-17, 10-60-10, DAP, MKP 0-52-34) là “chìa khóa” kích hoạt quá trình phân hóa mầm hoa, hình thành nụ hoa. Lân giúp tích lũy năng lượng, chuyển hóa carbohydrate thành hormone ra hoa.
- Tăng tỷ lệ ra hoa đồng loạt & chất lượng hoa: Kali (K) cao giúp vận chuyển dinh dưỡng, ổn định nước trong tế bào, hoa nở đều, cứng cuống, giảm rụng. Kết hợp Bo (B) và Kẽm (Zn) để hạt phấn khỏe, thụ phấn tốt, đậu trái cao (giảm rụng sinh lý).
- Hỗ trợ xiết nước hiệu quả: Phân lân-kali cao và giảm đạm giúp cây “stress” đúng mức khi xiết nước giúp mầm hoa ra đều (mắt cua dài 3-5cm). Nếu thiếu lân-kali, xiết nước dễ gây khô đen mầm, hoa ít.
- Tăng sức đề kháng & giảm rụng hoa: Vi lượng (Bo, Zn, Ca) và Amino/Fulvic acid giúp hình thành nhụy/phấn hoa tốt, tăng sức sống hạt phấn, giảm rụng do thời tiết hoặc sâu bệnh.
2. Xiết nước & kích thích ra hoa đồng loạt (thường tháng 12-1, thời kỳ “ra mắt cua”)
Xiết nước (tạo khô hạn) là bước then chốt, quyết định cây có ra hoa đồng loạt, mạnh mẽ hay không. Sầu riêng là cây nhiệt đới không phụ thuộc quang kỳ (như một số cây khác), nhưng cần stress nước (khô hạn) để chuyển từ giai đoạn sinh trưởng dinh dưỡng (ra lá, đọt) sang giai đoạn sinh sản (phân hóa mầm hoa, ra mắt cua). Đây là kỹ thuật phổ biến ở Việt Nam (Đông Nam Bộ, Tây Nguyên, ĐBSCL), giúp tăng tỷ lệ ra hoa 70-90% nếu làm đúng.
Xiết nước (tạo khô hạn)
- Thời điểm: Sau khi cây phục hồi (ra 2-3 cơi đọt, lá già xanh đậm), thường tháng 12-1 (vụ thuận) hoặc điều chỉnh theo mùa nghịch. Bộ lá phải già trước khi xiết.
- Cách làm: Ngừng tưới hoàn toàn 10-20 ngày (tùy đất: đất sét giữ nước lâu hơn đất cát). Đất khô nứt chân chim, lá hơi héo (không héo nặng).
- Phủ bạt/mái che gốc, rút nước mương, cào sạch lá khô dưới tán để tăng tốc khô hạn.
- Nếu khô thì tưới “nhử” nhẹ (1/3 lượng bình thường) khi mắt cua nhú để đánh thức mầm đồng loạt.
Phun tạo mầm hoa: Kết hợp xiết nước, phun NPK cao lân-kali (10-60-10, 0-60-20 hoặc MKP 0-52-34), liều gấp đôi hướng dẫn (ví dụ 10g/lít hoặc 2kg/phuy).
- Phun sáng sớm (<9h) hoặc chiều mát (>15h), 2-3 lần cách 7 ngày, tập trung vùng mang trái.
- Nếu mưa bà con phun thêm Propineb phòng khô mầm hoa.
- Kết quả: Mầm hoa (mắt cua) ra đều, dài 3-5cm.
3. Chăm sóc giai đoạn ra hoa & đậu trái (từ mắt cua đến trái non bằng trứng gà)
Giai đoạn này kéo dài khoảng 45-60 ngày, sau đó trái non phát triển đến kích cỡ trứng gà (~30-45 ngày tuổi).
3.1 Từ mắt cua (mầm hoa dài 3-5cm) đến xổ nhụy (hoa nở, xả nhị)
Tưới nước: Khi mắt cua nhú 3-5cm, tăng dần tưới nước để giữ ẩm đất 70-80% (không úng). Tưới chầm chậm từ ngoài tán vào trong, ưu tiên vùng rễ tơ (dưới tán). Tránh tưới trực tiếp lên hoa. Tưới đủ để mắt cua phát triển, hoa dài 2-3cm rồi nở. Nếu khô quá khiến hoa khô đen, rụng.
Bón phân dưỡng hoa & đậu trái
- Phun lá: NPK cân đối (20-20-20, 17-17-17) + Amino acid + Bo (Boron) + Canxi (Ca) + Kẽm (Zn). Phun định kỳ 7-10 ngày/lần, tập trung vùng mang trái. Phun lá giúp hạt phấn nảy mầm tốt, cuống hoa cứng, tăng thụ phấn, giảm rụng sinh lý. Nếu cây ra đọt non cạnh tranh bà con phun MKP (0-52-34) hoặc KNO3 (200-300g/bình 16 lít) gấp đôi liều để ức chế đọt, dồn dinh dưỡng cho hoa.
- Bón gốc: Tránh đạm cao. Dùng NPK lân-kali cao (10-50-17 hoặc 10-60-10) nếu cần bổ sung.
Phòng trừ sâu bệnh
- Rệp sáp, sâu đục nụ, sâu đục hoa: Phun định kỳ 5-10 ngày/lần (phun đều 2 mặt lá, thân, vùng dưới tán).
- Tránh phun thuốc khi hoa nở rộ (gây hại ong thụ phấn). Phun sáng sớm hoặc chiều mát.
- Thụ phấn: Trồng xen giống khác để thụ phấn chéo. Hỗ trợ thụ phấn tay buổi tối nếu cần (dùng cọ mềm chấm nhụy). Giữ ong, côn trùng thụ phấn bằng cách tránh thuốc độc hại.
3.2. Từ xổ nhụy (đậu trái) đến trái non bằng trứng gà (~30-45 ngày tuổi)
Tưới nước: Tưới đều đặn, giữ ẩm ổn định (không úng, không khô). Trái non rất nhạy cảm với thiếu nước làm quả non dễ rụng. Tưới 2-3 ngày/lần tùy thời tiết, lượng vừa đủ thấm sâu rễ.
Bón phân nuôi trái non: Chuyển sang NPK cân đối (20-20-15, 15-15-15 hoặc 20-20-20) để phân chia tế bào, trái to nhanh.
- Phun lá: Amino + Canxi Boron + Kẽm-Magie định kỳ 7-15 ngày/lần. Giúp trái tròn đều, giảm rụng non, chống sượng cơm, cháy múi.
- Bón gốc: Chia 2-3 đợt nhỏ: Đợt 1 (trái ~30-60 ngày): NPK 15-15-15 hoặc 20-20-15, 0.5-1kg/cây (cây 8-10 năm), chia 2 lần cách 10-15 ngày. Đợt 2 (trái 80-100 ngày): Tiếp tục NPK cân đối hoặc kali cao hơn.
- Nếu cây ra đọt non, phun MKP hoặc FARMKALITOP để chặn đọt, tránh cạnh tranh dinh dưỡng gây rụng trái.
Tỉa trái & quản lý: Tỉa bớt trái nhỏ, méo, lệch (giữ 1-2 trái/chùm tùy sức cây). Loại trái rụng sinh lý tự nhiên. Giữ tán thoáng để trái nhận nắng tốt.
Phòng trừ: Tiếp tục phòng rệp, sâu đục trái, nấm. Kiểm tra thường xuyên, phun khi cần.
4. Nuôi trái (sau đậu trái, trái non đến lớn)
Chăm sóc sầu riêng giai đoạn nuôi trái (sau đậu trái, trái non đến lớn) là giai đoạn kéo dài nhất (khoảng 3-4 tháng, từ trái non bằng trứng gà đến trái trưởng thành ~2-4kg tùy giống), quyết định kích thước trái, chất lượng cơm (dày, vàng, ngọt, không sượng), tỷ lệ trái thương phẩm và năng suất vụ. Giai đoạn này trái phát triển theo 3 phần chính: phân chia tế bào (đầu), giãn nở tế bào (giữa), và tích lũy chất (cuối), cần dinh dưỡng cân đối, nước ổn định, kiểm soát đọt và phòng bệnh chặt chẽ.
4.1. Tưới nước
- Giữ ẩm đất ổn định 70-80% (không úng, không khô). Tưới đều đặn 2-4 ngày/lần tùy thời tiết, lượng đủ thấm sâu rễ (dưới tán).
- Tránh tưới quá nhiều làm sầu riêng dễ ra đọt non cạnh tranh dinh dưỡng gây rụng trái.
- Giai đoạn cuối (20-30 ngày trước thu hoạch): Giảm tưới hoặc ngừng để tăng độ ngọt, hạn chế sượng cơm (nhưng không để khô quá).
- Ưu tiên tưới nhỏ giọt hoặc phun mưa nếu có hệ thống giúp tiết kiệm nước, giảm bệnh.
4.2. Bón phân nuôi trái (chia theo giai đoạn phát triển trái)
Nguyên tắc chung: Tránh đạm cao (dễ ra đọt non, rụng trái). Ưu tiên NPK cân đối, kali cao dần và vi lượng (Canxi, Bo, Kẽm, Magie). Kết hợp bón gốc và phun lá.
Giai đoạn trái non 30-60 ngày (trái ~0.3-1kg, chạy trái)
- Bón gốc: NPK cân đối hoặc kali cao nhẹ (12-8-18+TE, 15-15-15, 12-12-17, 20-20-15) 0.5-1kg/cây/lần (cây 8-10 năm), chia 2 lần cách 10-15 ngày.
- Phun lá: NPK 20-20-20 hoặc 21-21-21 + Canxi Boron + Amino acid + Kẽm (định kỳ 7-15 ngày). Giúp trái cứng cuống, lớn nhanh, hạn chế rụng non, cháy múi.
- Nếu ra đọt non: Phun MKP (0-52-34), KNO3 hoặc FARMKALITOP để chặn đọt, dồn dinh dưỡng cho trái.
Giai đoạn trái lớn 1-2kg (giãn nở tế bào)
- Bón gốc: NPK 20-20-20 hoặc 20-10-10 + hữu cơ (5-10kg/cây).
- Phun lá: Foli-Cabo, Amino One, Foli-Combi, Canxi-Magie + 20-20-20 (định kỳ 7-10 ngày). Trái to đều, vỏ xanh, gai đều, hạn chế méo/móp/nứt.
Giai đoạn dàn trái & lên cơm (trái >2kg, 60-90 ngày)
- Bón gốc: Kali cao (12-7-17+TE, 12-12-17+TE, Kali sunfat) 0.5-1kg/cây, kết hợp hữu cơ chuyên dụng.
- Phun lá: NPK 21-21-21 hoặc 17-7-6 + Vitamin/khoáng + kích thích sinh trưởng (7-10 ngày/lần). Tăng chất lượng cơm dày, vàng, ngọt, thơm.
Giai đoạn cuối (80-120 ngày, trước thu hoạch 20-30 ngày): Tập trung kali + hữu cơ để tăng độ ngọt, hạn chế sượng. Tránh đạm.
4.3. Kiểm soát đọt (chặn/kéo đọt)
- Quan sát thường xuyên: Nếu cây ra đọt non, phun MKP/KNO3 hoặc sản phẩm chặn đọt (FARMKALITOP, Paclobutrazol nếu cần) 3-5 ngày/lần.
- Kéo đọt nếu cần (phun Amino + vi lượng) để tán thông thoáng, tránh cạnh tranh dinh dưỡng.
4.4. Tỉa trái & quản lý tán
- Tỉa bớt trái nhỏ, méo, lệch (giữ 1-2 trái/chùm tùy sức cây).
- Giữ tán thoáng: Tỉa cành vượt, cành bệnh để trái nhận nắng tốt và cơm vàng, chất lượng cao.
4.5. Phòng trừ sâu bệnh
- Thời điểm dễ bị: Rệp sáp, sâu đục trái, sâu đục thân, nấm thán thư, đốm rong, Phytophthora (thối rễ).
- Phòng định kỳ: Phun Azoxystrobin + Difenoconazole, Copper Hydroxide, Propineb, Kẽm + Propenyl… 10-15 ngày/lần.
- Kết hợp vi sinh (Trichoderma) tưới gốc để rễ khỏe.
- Tránh phun gần thu hoạch (cách ly 15-20 ngày).
Trên đây là kỹ thuật chăm sóc sầu riêng giai đoạn ra hoa. Bà con nông dân hãy cân đối và điều chỉnh phù hợp với giống cây trồng và diện tích canh tác của mình để mang lại hiệu quả tốt nhất nhé. Chúc bà con thành công!
