Hiện tượng nghẹt rễ lúa (hay còn gọi là hiện tượng lúa bị “ngộ độc hữu cơ”) là một vấn đề phổ biến, đặc biệt là trong các vụ Hè Thu hoặc ở những chân ruộng thâm canh tăng vụ. Khi rễ lúa bị thiếu oxy, cây sẽ không thể hấp thụ dinh dưỡng, dẫn đến tình trạng còi cọc và có thể chết hàng loạt nếu không được xử lý kịp thời.
1. Biểu hiện lúa bị nghẹt rễ
Bạn có thể nhận biết cây lúa bị nghẹt rễ qua các dấu hiệu từ lá đến rễ:
- Về lá: Lá lúa chuyển sang màu vàng đỏ hoặc đỏ bầm, bắt đầu từ chóp lá lan dần xuống dưới. Lá thường có xu hướng đứng thẳng, cứng nhưng không xanh bóng.
- Về sinh trưởng: Cây lúa ngừng phát triển, không đẻ nhánh hoặc đẻ nhánh rất kém, nhìn ruộng lúa “lùn” và không đồng đều.
- Về bộ rễ: Khi nhổ cây lúa lên, rễ không có màu trắng hồng như bình thường mà chuyển sang màu nâu đen, rễ ngắn, ít rễ lông hút và có mùi hôi (như mùi trứng thối). Nếu bị nặng, rễ sẽ bị thối nhũn.
2. Nguyên nhân gây thiếu oxy và nghẹt rễ
Tình trạng thiếu oxy trong đất thường do các yếu tố sau gây ra:
- Phân hủy hữu cơ dở dang: Đây là nguyên nhân phổ biến nhất. Rơm rạ từ vụ trước chưa kịp phân hủy đã bị vùi lấp trong điều kiện ngập nước. Quá trình vi sinh vật phân hủy chất hữu cơ này sẽ tiêu thụ hết oxy trong đất và giải phóng các khí độc như H2S, CH4 và các axit hữu cơ.
- Đất bị lèn chặt: Đất thiếu độ tơi xốp, bị úng nước lâu ngày làm triệt tiêu các khe hở chứa không khí, ngăn cản oxy khuếch tán xuống rễ.
- Chế độ canh tác: Việc để mực nước trên ruộng quá cao và liên tục, không có giai đoạn rút nước khô xen kẽ khiến rễ lúa luôn trong tình trạng “ngộp”.
3. Cách xử lý khi lúa bị nghẹt rễ
Khi phát hiện lúa có dấu hiệu nghẹt rễ, cần thực hiện ngay các bước sau để “cứu” cây:
Bước 1: Thay đổi môi trường đất (Quan trọng nhất)
- Rút nước: Ngưng đưa nước vào ruộng, tháo cạn nước cũ để các khí độc thoát ra ngoài và oxy từ không khí có thể thấm xuống đất.
- Làm cỏ, sục bùn: Dùng tay hoặc cào sục bùn xung quanh gốc lúa. Việc này giúp cắt đứt các rễ cũ đã thối, tạo thông thoáng cho đất để rễ mới nhanh chóng phát sinh.
Bước 2: Bón phân hỗ trợ
- Bón vôi: Bón khoảng 20-25 kg vôi bột/1000m2 để trung hòa axit hữu cơ và nâng cao độ pH cho đất.
- Sử dụng Lân (P): Bón thêm lân (Super lân) để kích thích cây phát triển bộ rễ mới.
- Tuyệt đối không bón Đạm (Ure): Khi lúa đang bị nghẹt rễ, không được bón đạm vì cây không hấp thụ được, đạm dư thừa càng làm quá trình thối rễ diễn ra nhanh hơn.
Bước 3: Sử dụng thuốc kích thích và phân bón lá
- Phun các loại phân bón lá giàu vi lượng hoặc các chế phẩm kích thích ra rễ (như Auxin, Humic) để hỗ trợ cây phục hồi qua đường lá trong khi bộ rễ chưa làm việc lại được.
