Dòi đục lá lúa (Ruồi đục lá, Hydrellia philippina) là ấu trùng ruồi nhỏ, gây hại giai đoạn đầu bằng cách ăn mô lá non tạo thành vệt trắng/vàng, đục thủng lá, làm lúa còi cọc, chậm phát triển, thậm chí đứt gãy lá và chín muộn, ảnh hưởng năng suất.
1. Đặc điểm sinh thái và nhận dạng
Dòi đục lá thực chất là giai đoạn ấu trùng của một loại ruồi nhỏ. Đây là loại dịch hại xuất hiện không thường xuyên trên cây lúa.
- Điều kiện phát triển: Thiệt hại do dòi đục lá thường trở nên nghiêm trọng hơn trong mùa lạnh.
- Đặc điểm hình thái:
- Ruồi trưởng thành: Dài khoảng 2,5 mm, thân khá thon dài nhưng hiếm khi bị phát hiện trên đồng ruộng.
- Ấu trùng (Dòi): Khi trưởng thành dài khoảng 4 mm, có màu nhạt và trong suốt. Chúng thường nằm bên trong các phần lá bị đổi màu, thường ở vị trí gần hoặc sát mặt nước.
2. Vòng đời
Vòng đời của dòi đục lá trải qua các giai đoạn biến thái hoàn toàn:
- Trứng: Ruồi cái đẻ trứng lên lá của cây lúa non (cây con).
- Ấu trùng (Dòi): Sau khi nở, dòi ban đầu ăn trên bề mặt lá, sau đó đục xuyên vào bên trong để ăn các mô nội bộ. Trong quá trình này, dòi sẽ lột xác vài lần.
- Nhộng: Dòi hóa nhộng ngay bên trong đường đục của lá. Giai đoạn này dòi không ăn và phát triển thành ruồi bên trong vỏ nhộng.
- Trưởng thành: Ruồi thoát ra khỏi vỏ nhộng và bắt đầu một chu kỳ mới.
3. Tác hại đối với cây lúa
Dòi đục lá gây hại bằng cách ăn các mô bên trong lá, tạo ra các dấu hiệu đặc trưng:
- Tạo “đường đục”: Tạo ra các dải mô màu nhạt trên lá do mất chất diệp lục và phá hủy các mạch dẫn bên trong.
- Làm lá suy yếu: Các lá bị tấn công sẽ mất đi cấu trúc nâng đỡ, dẫn đến hiện tượng lá bị đổ rạp và nằm bẹp trên mặt nước.
- Thối lá: Phần chóp lá thường bị thối và phân hủy trên mặt nước.
- Hậu quả nghiêm trọng: Cây lúa dễ bị tổn thương nhất ở giai đoạn trước khi đẻ nhánh. Nếu mật độ ký sinh cao, cây lúa có thể bị chết hoàn toàn.
4. Biện pháp quản lý
Các phương pháp canh tác thông thường không có nhiều tác động đến sự xâm nhiễm của dòi đục lá.
- Canh tác: Việc luân canh cây trồng và phương pháp gieo sạ không có tác dụng làm giảm sự lây nhiễm của dòi đục lá.
- Kiểm soát bằng hóa chất: Sử dụng các loại thuốc bảo vệ thực vật đã được đăng ký. Tuy nhiên, cần lưu ý:
- Kiểm tra kỹ đồng ruộng trước khi quyết định phun thuốc.
- Mật độ dòi đục lá thường tập trung cao hơn ở các mép ruộng (bờ ruộng).
- Biện pháp hỗ trợ:
- Giữ mực nước nông.
- Chuẩn bị đất tốt để tối đa hóa sự phát triển và mật độ của cây con. Cây lúa khỏe mạnh và phát triển nhanh sẽ giảm bớt rủi ro bị thiệt hại nặng do dòi đục lá gây ra.
