Châu chấu Mỹ (Schistocerca americana) là một loài côn trùng thuộc họ Acrididae, thường được biết đến với tên gọi châu chấu chim Mỹ. Chúng ăn lá, thân, quả và ngọn cây, gây khuyết lá, thủng lỗ, đứt bông. Với điều kiện môi trường lý tưởng, cùng nguồn thức ăn dồi dào, châu chấu Mỹ có khả năng bùng dịch gây thiệt hại nghiêm trọng trên các diện tích nông nghiệp. Dưới đây là các biện pháp phòng trừ dịch hại châu chấu Mỹ.
1. Đặc điểm sinh trưởng của châu chấu Mỹ
Loài châu chấu Mỹ có vòng đời khoảng 200-210 ngày, với 2 thế hệ mỗi năm (một thế hệ vào mùa xuân và một vào mùa thu). Chúng trải qua biến thái không hoàn toàn với 3 giai đoạn: Trứng, ấu trùng, trưởng thành, không có giai đoạn nhộng.
Giai đoạn trứng
- Con cái đẻ 60-80 quả trứng màu cam nhạt mỗi lứa (tối đa 3 lứa/mùa), chôn sâu 3 cm trong đất ẩm hoặc cát, kèm theo chất bọt bảo vệ.
- Trứng nở sau 3-4 tuần (khoảng 15-21 ngày tùy nhiệt độ).
Giai đoạn ấu trùng (non)
- Ấu trùng nở ra đào lên mặt đất, ban đầu tụ tập thành nhóm để ăn, sau đó phân tán.
- Chúng trải qua 5-6 tuổi, kéo dài khoảng 100 ngày.
- Kích thước tăng dần từ 9mm ở tuổi đầu đến có mầm cánh rõ rệt ở tuổi cuối. Mật độ thấp có thể chỉ 5 tuổi.
- Chúng ít di cư hơn so với châu chấu sa mạc.
- Ấu trùng (nhộng) có màu sắc đa dạng bị ảnh hưởng bởi nhiệt độ và mật độ quần thể: nhiệt độ thấp tạo màu đỏ với dấu đen đậm; nhiệt độ cao tạo màu xanh hoặc vàng; mật độ cao tăng cường dấu đen nhưng ít ảnh hưởng đến màu nền.
- Ấu trùng thường có dấu đen trên nền xanh, vàng hoặc đỏ.
Giai đoạn trưởng thành
- Kéo dài khoảng 3 tháng, con cái sống lâu hơn con đực.
- Chúng bắt đầu giao phối sau 1-2 tuần hóa trưởng thành.
- Con đực trưởng thành dài khoảng 4,5 cm, trong khi con cái có thể đạt tới 5,5 cm. Thân hình thon dài, màu vàng nâu là chủ đạo.
Yếu tố ảnh hưởng: Nhiệt độ cao và mật độ quần thể cao thúc đẩy sự thay đổi màu sắc và hành vi. Chúng ưa môi trường cỏ tự nhiên như cỏ cua, hoặc cây như sồi, óc chó, cọ.
2. Các điều kiện chính thúc đẩy bùng phát dịch
Điều kiện thời tiết thuận lợi
- Mùa đông ôn hòa: Tăng tỷ lệ sống sót của châu chấu trưởng thành qua đông, dẫn đến dân số cao hơn vào mùa xuân. Mùa đông ấm giúp chúng duy trì hoạt động và sinh sản sớm hơn.
- Mưa tăng và thời tiết ẩm ướt đã kích thích sự phát triển của cỏ dại và thực vật ưa thích, cung cấp nguồn thức ăn dồi dào cho ấu trùng và trưởng thành. Tuy nhiên, sau đó có thể kết hợp với hạn hán để thúc đẩy di cư.
- Thời tiết nóng, khô giúp mở rộng thời gian ăn và đẻ trứng, làm tăng tỷ lệ sống sót của ấu trùn. Hạn hán có thể làm giảm thức ăn tự nhiên, buộc châu chấu tập trung và di cư đến khu vực nông nghiệp.
Yếu tố môi trường và mật độ quần thể
- Mật độ dân số cao: Khi số lượng ấu trùng tăng đột biến do thức ăn dồi dào, chúng cọ xát lẫn nhau, kích hoạt thay đổi hành vi từ dạng cô lập sang dạng quần thể. Điều này dẫn đến hình thành đàn lớn, bay xa và gây hại rộng.
- Biến đổi khí hậu: Tăng tần suất thời tiết cực đoan (như hạn hán kéo dài theo sau mưa lớn) có thể làm rút ngắn chu kỳ sinh sản và mở rộng phạm vi phân bố.
Quản lý đất đai và nông nghiệp
- Sự phát triển của cỏ dại và thực vật hoang: ình trạng này thường xảy ra ở các cánh đồng không được cày xới sau thu hoạch, đồn điền thông non, hoặc khu vực chuyển đổi từ rừng sang chăn nuôi/thu hoạch. Những khu vực này tạo môi trường lý tưởng cho trứng nở và ấu trùng phát triển.
- Giảm chăn thả gia súc hoặc canh tác: Các hoạt động này cũng làm tăng mật độ cỏ, dẫn đến nguồn thức ăn dồi dào và dân số châu chấu bùng nổ.
Các đợt bùng phát thường ít xảy ra, nhưng khi xảy ra chúng có thể gây hại nghiêm trọng cho cam quýt và cây trồng khác. Để ngăn chặn, cần theo dõi sớm và áp dụng quản lý tích hợp (IPM).
3. Các biện pháp phòng trừ dịch hại châu chấu Mỹ
Biện pháp phòng ngừa
- Giảm môi trường sinh sản: Châu chấu Mỹ thường đẻ trứng trong đất ẩm và khu vực có cỏ dại. Hãy cày xới, bừa đất hoặc cắt cỏ định kỳ để phá hủy trứng và ấu trùng non. Việc loại bỏ cỏ dại xung quanh vườn hoặc ruộng sẽ làm giảm nguồn thức ăn và nơi trú ẩn của chúng.
- Trồng cây chắn hoặc hàng rào xanh: Trồng các loại cây ít bị hại xung quanh khu vực chính để làm “bẫy” thu hút châu chấu, sau đó xử lý tập trung tại đó. Sử dụng lưới chắn hoặc màn kim loại (không dùng vải vì chúng có thể cắn thủng) để bảo vệ cây non hoặc vườn rau.
- Theo dõi sớm: Kiểm tra vườn thường xuyên vào mùa xuân để phát hiện ấu trùng non (giai đoạn dễ kiểm soát nhất). Nếu phát hiện ổ trứng hoặc đàn non, xử lý ngay tại chỗ để tránh bùng phát.
Biện pháp sinh học
- Khuyến khích thiên địch: Thu hút các loài chim, ếch, nhện hoặc côn trùng ăn thịt (như bọ ngựa) bằng cách duy trì đa dạng sinh học trong vườn. Một số nấm sinh học như Beauveria bassiana hoặc Metarhizium flavoviride có thể được sử dụng để lây nhiễm và tiêu diệt châu chấu mà không hại môi trường.
- Sử dụng mồi bả sinh học: Áp dụng Nosema locustae (một loại vi khuẩn gây bệnh cho châu chấu) dưới dạng mồi để kiểm soát đàn. Phương pháp này an toàn cho con người và động vật khác.
- Tránh lạm dụng hóa chất: Các biện pháp sinh học giúp giảm dân số châu chấu tự nhiên, đặc biệt trong điều kiện mưa lớn hoặc thời tiết ẩm ướt, khi nấm bệnh dễ phát triển.
Biện pháp vật lý
- Bắt tay: Với số lượng ít, có thể bắt châu chấu bằng tay hoặc dùng vợt vào buổi sáng sớm khi chúng ít di chuyển. Sau đó, tiêu hủy bằng cách nghiền nát hoặc ngâm nước xà phòng.
- Bẫy: Sử dụng bẫy dính hoặc bẫy đèn để thu hút và bắt châu chấu trưởng thành. Đặt bẫy ở khu vực biên giới vườn để ngăn chúng xâm nhập.
Biện pháp hóa học
- Chỉ sử dụng khi các phương pháp khác không hiệu quả và dân số châu chấu bùng phát. Ưu tiên phun thuốc vào giai đoạn ấu trùng (nymph) vì chúng dễ bị tiêu diệt hơn châu chấu trưởng thành.
- Một số thuốc trừ sâu phổ biến: Sử dụng neem oil (dầu neem) như một lựa chọn tự nhiên để xua đuổi và làm chậm hoạt động của châu chấu. Đối với thuốc hóa học, chọn các loại được đăng ký cho châu chấu, nhưng phải tuân thủ liều lượng và thời gian cách ly để tránh ô nhiễm.
- Phun thuốc vào buổi sáng sớm hoặc chiều tối, tập trung vào khu vực có mật độ cao. Tránh phun rộng rãi để bảo vệ côn trùng có lợi và môi trường.
Châu chấu Mỹ nếu không được kiểm soát có thể gây nên những hậu quả nghiêm trọng cho các diện tích cây trồng, rau màu của bà con nông dân. Vì thế, bên cạnh việc phòng trừ bà con cũng nên triển khai các biện pháp phòng ngừa để dịch bệnh khó có khả năng lây lan diện rộng và gây thiệt hại. Chúc bà con thành công!
