Sâu đục thân là một trong những đối tượng dịch hại nguy hiểm nhất trên cây mía và cây ngô tại Việt Nam. Chúng không chỉ làm giảm năng suất mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng nông sản.
1. Đặc điểm sinh thái và Vòng đời
Sâu đục thân (điển hình là các loài thuộc chi Chilo, Sesamia hoặc Ostrinia) có khả năng thích nghi cao với điều kiện khí hậu nhiệt đới.
Vòng đời (Biến thái hoàn toàn)
Vòng đời trung bình kéo dài từ 35 đến 50 ngày tùy vào điều kiện nhiệt độ:
- Giai đoạn Trứng (5 – 7 ngày): Trứng thường được đẻ thành ổ mặt dưới lá, có hình vảy cá, màu trắng đục sau chuyển sang ngà vàng.
- Giai đoạn Sâu non (20 – 30 ngày): Đây là giai đoạn gây hại chính. Sâu non có 5 – 6 tuổi, cơ thể màu trắng sữa hoặc hồng nhạt với các hàng chấm đen dọc lưng.
- Giai đoạn Nhộng (8 – 12 ngày): Sâu hóa nhộng ngay bên trong thân cây hoặc trong bẹ lá.
- Giai đoạn Trưởng thành (3 – 5 ngày): Là loài bướm đêm, hoạt động mạnh về đêm, bị thu hút bởi ánh sáng đèn.
2. Đặc điểm gây hại
Trên cây Mía
Sâu đục thân gây hại ở tất cả các giai đoạn sinh trưởng của mía:
- Giai đoạn mía non: Sâu đục vào phần gốc thân, cắt đứt điểm sinh trưởng làm lá non bị héo, tạo thành hiện tượng “nọng héo”. Cây bị hại thường bị chết khô hoặc mọc thêm nhiều chồi phụ yếu ớt.
- Giai đoạn mía vươn lóng: Sâu đục vào thân, tạo thành các đường hang bên trong. Điều này làm thân mía dễ bị gãy đổ khi có gió lớn, giảm hàm lượng đường và tạo điều kiện cho nấm bệnh xâm nhập (như bệnh thối đỏ).
Trên cây Ngô (Bắp)
Sâu tập trung tấn công ở các vị trí xung yếu:
- Lá non: Sâu non tuổi 1-2 ăn phần diệp lục lá tạo thành các lỗ thủng thẳng hàng trên phiến lá khi lá nở ra.
- Thân cây: Sâu đục vào bên trong thân, làm gián đoạn quá trình vận chuyển nước và chất dinh dưỡng, khiến cây còi cọc.
- Bắp ngô: Sâu đục từ cuống bắp vào hạt, làm thối bắp và giảm giá trị thương phẩm nghiêm trọng.
3. Biện pháp quản lý dịch hại tổng hợp (IPM)
Để quản lý hiệu quả sâu đục thân, bà con nông dân nên áp dụng kết hợp nhiều phương pháp:
Biện pháp canh tác
- Vệ sinh đồng ruộng: Tiêu diệt tàn dư cây trồng sau thu hoạch để loại bỏ nơi trú ngụ của nhộng.
- Luân canh: Luân canh mía/ngô với các cây họ đậu để cắt đứt nguồn thức ăn liên tục của sâu.
- Chọn giống: Sử dụng các giống kháng sâu hoặc giống sạch bệnh.
- Thời vụ: Gieo trồng tập trung, tránh rải rác để hạn chế sự lây lan liên tục của các lứa sâu.
Biện pháp sinh học
- Bảo vệ thiên địch: Hạn chế phun thuốc hóa học phổ rộng để bảo vệ ong mắt đỏ (Trichogramma), bọ đuôi kìm và các loài nhện bắt mồi.
- Sử dụng chế phẩm: Sử dụng nấm ký sinh Beauveria hoặc Metarhizium để phun trừ sâu non.
Biện pháp hóa học
Chỉ sử dụng khi mật độ sâu vượt mức ngưỡng kinh tế:
- Sử dụng các loại thuốc lưu dẫn, có khả năng thấm sâu vào thân cây như: Chlorantraniliprole, Cartap, hoặc các dạng thuốc hạt rải vào loa kèn (đối với ngô) và rãnh mía.
- Thời điểm phun: Hiệu quả nhất là khi trứng sắp nở hoặc sâu non còn ở tuổi 1-2 chưa kịp đục sâu vào thân.
