Ốc sên nước ngọt là đối tượng dịch hại quan trọng đối với cây lúa. Việc nhận diện đúng đặc điểm sinh học và thời điểm gây hại của chúng là chìa khóa để quản lý hiệu quả.
1. Đặc điểm sinh thái và nhận dạng
- Nguồn gốc: Ốc sên nước ngọt thường được tìm thấy trong các ao hồ, đập nước ở trang trại và trong ruộng lúa.
- Đặc điểm hình thái:
- Vỏ: Có chiều cao lên đến 15 mm đối với loài Isidorella và 18 mm đối với loài Glyptophysa.
- Màu sắc: Vỏ có màu nâu đến nâu đỏ; thân có màu xám đậm đến nâu. Loài Glyptophysa thường có vỏ thon dài hơn so với Isidorella.
- Chu kỳ sống:
- Ốc trưởng thành đẻ trứng thành các khối trong suốt, thường bám vào cành cây hoặc các mảnh vụn dưới nước.
- Ốc non khi mới nở là phiên bản thu nhỏ của ốc trưởng thành và sẽ tăng dần kích thước theo thời gian.
- Khả năng sinh tồn: Khi ruộng lúa cạn nước, ốc trưởng thành có khả năng đào sâu xuống dưới bề mặt đất để vào trạng thái ngủ đông. Hơn 40% số lượng ốc vào trạng thái này có thể sống sót qua mùa đông để tiếp tục gây hại cho vụ lúa tiếp theo.
2. Tác hại đối với cây lúa
Ốc sên nước ngọt thường bắt đầu gây hại trong vòng 3 tuần sau khi gieo sạ (đối với lúa sạ hàng hàng không) hoặc sau khi cho nước vào ruộng (đối với lúa sạ khô).
- Đối tượng chính: Loài Isidorella là nguyên nhân chính gây thiệt hại mùa màng, trong khi Glyptophysa ít phổ biến hơn.
- Cách thức phá hại: Ốc tấn công vào rễ cây lúa tại vị trí tiếp giáp giữa rễ và thân.
- Hậu quả:
- Cắn đứt rễ khiến cây bị chết hoặc làm chậm quá trình sinh trưởng và thời gian chín của lúa.
- Thiệt hại có thể xảy ra xuyên suốt cho đến khi cây lúa kết thúc giai đoạn đẻ nhánh.
3. Biện pháp kiểm soát và quản lý
Để hạn chế sự bùng phát của ốc sên, nông dân có thể áp dụng các biện pháp sau:
- Biện pháp canh tác (Quản lý luân canh): Đây là cách hiệu quả nhất. Nên để thời gian nghỉ ít nhất 12 tháng giữa hai vụ lúa. Vì ốc không thể tồn tại nếu thiếu môi trường ngập nước hàng năm, việc ngắt quãng này sẽ cắt đứt vòng đời của chúng.
- Biện pháp hóa học:
- Trong trường hợp mật độ ốc cao, cần sử dụng các loại thuốc trừ dịch hại (pesticide) đã được đăng ký lưu hành.
- Đối với lúa sạ khô, chỉ nên xử lý sau khi đã cho nước vào ruộng ổn định và khi có bằng chứng rõ ràng về việc cây bị hư hại.
