Sầu riêng được mệnh danh là “vua trái cây” nhưng cũng là loại cây cực kỳ “nhạy cảm” với những thay đổi của môi trường. Tình trạng rụng lá hàng loạt không chỉ làm cây suy kiệt mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng ra hoa, đậu quả.
1. Đánh giá mức độ: Rụng lá tự nhiên vs. Bất thường
Trước khi lo lắng, bà con cần phân biệt rõ hai trạng thái rụng lá:
Rụng lá tự nhiên (Thay lá sinh lý)
- Đặc điểm: Lá rụng chủ yếu là lá già (nằm ở tầng trong cùng gần thân). Lá chuyển sang màu vàng đều và rụng dần.
- Thời điểm: Thường xảy ra vào cuối mùa khô, đầu mùa mưa hoặc trước các đợt đi đọt non.
- Tình trạng cây: Cây vẫn khỏe mạnh, cành ngọn vẫn có mầm ngủ hoặc đang nhú đọt mới, không có dấu hiệu héo rũ.
Rụng lá bất thường (Dấu hiệu bệnh lý)
- Đặc điểm: Lá rụng cả lá già lẫn lá xanh, lá rụng trắng gốc chỉ trong vài ngày.
- Dấu hiệu kèm theo: Lá bị cháy chóp, đốm vàng, biến dạng hoặc héo rũ khi trời nắng nhưng không tươi lại vào buổi chiều.
- Hệ lụy: Cành bị trơ trụi (chà chổi), cây dừng sinh trưởng và có thể chết nếu không xử lý kịp thời.
2. Các nguyên nhân chính khiến sầu riêng rụng lá nhiều
2.1. Nấm bệnh tấn công bộ rễ (Phytophthora, Fusarium)
Đây là nguyên nhân nguy hiểm nhất. Khi nấm tấn công, các rễ tơ bị thối đen, không còn khả năng hút nước và dinh dưỡng.
- Biểu hiện: Lá vàng từ dưới thấp lên cao, vàng từ gân lá lan ra ngoài. Sau đó lá rụng rất nhanh dù vẫn còn xanh hoặc mới hơi vàng.
- Nguyên nhân: Do đất bị nén chặt, độ pH thấp (đất chua) tạo điều kiện cho nấm Phytophthora và Fusarium phát triển.
2.2. Ngập úng và thiếu Oxy (Nghẹt rễ)
Sầu riêng “ăn trắng mặc trơn”, rất sợ úng nước.
- Cơ chế: Khi đất bị ngập nước hoặc quá ẩm lâu ngày, các khe hở trong đất bị lấp đầy bởi nước, đẩy hết oxy ra ngoài. Rễ cây bị “ngạt”, sinh ra các độc chất (như ethanol, H2S) làm chết tế bào rễ.
- Biểu hiện: Lá đột ngột bị héo, chuyển màu vàng nhạt và rụng đồng loạt sau một trận mưa lớn kéo dài hoặc do hệ thống thoát nước kém.
2.3. Thiếu dinh dưỡng và mất cân bằng phân bón
- Thiếu nguyên tố đa lượng: Thiếu Đạm (N) làm lá già vàng rụng; thiếu Kali (K) làm cháy mép lá rồi rụng.
- Thiếu trung vi lượng: Thiếu Magie (Mg) hay Kẽm (Zn) khiến lá bị mất diệp lục, vàng loang lổ và rụng sớm.
- Lạm dụng phân hóa học: Bón quá nhiều phân hóa học (đặc biệt là phân có hàm lượng Clo cao) hoặc bón sát gốc làm “cháy rễ”, gây sốc phân khiến cây rụng lá để tự bảo vệ.
2.4. Sốc thời tiết (Stress nhiệt)
Sầu riêng rất nhạy cảm với sự thay đổi nhiệt độ và độ ẩm đột ngột.
- Sốc nhiệt: Chênh lệch nhiệt độ giữa ngày và đêm quá lớn (trên 10 độ C) hoặc nắng gắt đột ngột sau chuỗi ngày mưa dầm.
- Gió lùa: Gió khô hanh (gió chướng) làm cây mất nước qua lá quá nhanh, trong khi rễ chưa kịp thích nghi, dẫn đến rụng lá xanh để giảm thoát hơi nước.
3. Bảng tóm tắt nguyên nhân và dấu hiệu
| Nguyên nhân | Dấu hiệu lá rụng | Tình trạng rễ |
| Nấm bệnh | Vàng gân lá, rụng nhanh, rụng cả lá non | Rễ tơ thối đen, có mùi hôi |
| Ngập úng | Lá héo rũ, vàng đều toàn cây | Rễ bị úng nước, vỏ rễ dễ tuột |
| Thiếu chất | Vàng loang lổ, cháy mép lá, rụng chậm | Rễ vẫn trắng nhưng ít rễ tơ |
| Sốc thời tiết | Lá rụng khi còn xanh, thường rụng sau mưa/gió | Rễ bình thường nhưng cây bị “đơ” |
4. Cách khắc phục nhanh
- Kiểm tra pH đất: Đảm bảo pH từ 5.5 – 6.5. Nếu quá thấp, cần bón vôi hoặc tinh vôi.
- Thoát nước: Xẻ rãnh thoát nước ngay lập tức nếu có hiện tượng đọng nước quanh tán.
- Phục hồi rễ: Sử dụng các hoạt chất trị nấm (như Metalaxyl, Phosphonate) tưới gốc, sau đó bổ sung Axit Humic và Fulvic để kích rễ mới.
- Phun qua lá: Trong giai đoạn rễ yếu, hãy phun phân bón lá có chứa Amino Acid và trung vi lượng để nuôi cây “gián tiếp”.
